Czy pismo przesłane faksem ma formę pisemną
 Oceń wpis
   

Dziś przyszedł czas na rozprawienie się ze sprawą, która wraca dość często, także w korespondencji do LA. Pytanie brzmi: czy pismo przesłane faksem jest sporządzone z zachowaniem formy pisemnej?

Zacząć wypada od wyjaśnienia czym jest pisemna forma czynności prawnej. Zgodnie z art. 78 par. 1 kc "Do zachowania pisemnej formy czynności prawnej wystarcza złożenie własnoręcznego podpisu na dokumencie obejmującym treść oświadczenia woli." Jeśli natomiast ma dojść do zawarcia umowy w formie pisemnej wymagane będzie złożenie podpisu pod dokumentem przez stronę i wymiana się tymi dokumentami (w praktyce wystarczy, że podpiszę się pod egzemplarzem, który ma otrzymać kontrahent).

z kodeksu cywilnego:
art. 73 §1 Jeżeli ustawa zastrzega dla czynności prawnej formę pisemną, czynność dokonana bez zachowania zastrzeżonej formy jest nieważna tylko wtedy, gdy ustawa przewiduje rygor nieważności.
§ 2. Jeżeli ustawa zastrzega dla czynności prawnej inną formę szczególną, czynność dokonana bez zachowania tej formy jest nieważna. Nie dotyczy to jednak wypadków, gdy zachowanie formy szczególnej jest zastrzeżone jedynie dla wywołania określonych skutków czynności prawnej.
art. 74
§1 Zastrzeżenie formy pisemnej bez rygoru nieważności ma ten skutek, że w razie niezachowania zastrzeżonej formy nie jest w sporze dopuszczalny dowód ze świadków ani dowód z przesłuchania stron na fakt dokonania czynności. Przepisu tego nie stosuje się, gdy zachowanie formy pisemnej jest zastrzeżone jedynie dla wywołania określonych skutków czynności prawnej.
§2 Jednakże mimo niezachowania formy pisemnej przewidzianej dla celów dowodowych, dowód ze świadków lub dowód z przesłuchania stron jest dopuszczalny, jeżeli obie strony wyrażą na to zgodę, jeżeli żąda tego konsument w sporze z przedsiębiorcą albo jeżeli fakt dokonania czynności prawnej będzie uprawdopodobniony za pomocą pisma.
§3 Przepisów o formie pisemnej przewidzianej dla celów dowodowych nie stosuje się do czynności prawnych w stosunkach między przedsiębiorcami.

art. 77
§1 Uzupełnienie lub zmiana umowy wymaga zachowania takiej formy, jaką ustawa lub strony przewidziały w celu jej zawarcia.
§2 Jeżeli umowa została zawarta w formie pisemnej, jej rozwiązanie za zgodą obu stron, jak również odstąpienie od niej albo jej wypowiedzenie powinno być stwierdzone pismem.
§3 Jeżeli umowa została zawarta w innej formie szczególnej, jej rozwiązanie za zgodą obu stron wymaga zachowania takiej formy, jaką ustawa lub strony przewidziały w celu jej zawarcia; natomiast odstąpienie od umowy albo jej wypowiedzenie powinno być stwierdzone pismem.

art. 77(1) W wypadku gdy umowę zawartą pomiędzy przedsiębiorcami bez zachowania formy pisemnej jedna strona niezwłocznie potwierdzi w piśmie skierowanym do drugiej strony, a pismo to zawiera zmiany lub uzupełnienia umowy, niezmieniające istotnie jej treści, strony wiąże umowa o treści określonej w piśmie potwierdzającym, chyba że druga strona niezwłocznie się temu sprzeciwiła na piśmie.

art. 78 §1 Do zachowania pisemnej formy czynności prawnej wystarcza złożenie własnoręcznego podpisu na dokumencie obejmującym treść oświadczenia woli. Do zawarcia umowy wystarcza wymiana dokumentów obejmujących treść oświadczeń woli, z których każdy jest podpisany przez jedną ze stron, lub dokumentów, z których każdy obejmuje treść oświadczenia woli jednej ze stron i jest przez nią podpisany.
§2 Oświadczenie woli złożone w postaci elektronicznej opatrzone bezpiecznym podpisem elektronicznym weryfikowanym przy pomocy ważnego kwalifikowanego certyfikatu jest równoważne z oświadczeniem woli złożonym w formie pisemnej.

Identyczny skutek będzie miało opatrzenie oświadczenia bezpiecznym podpisem elektronicznym weryfikowanym przy pomocy ważnego kwalifikowanego certyfikatu (art. 78 par. 2 kc). Oznacza to, że kwalifikowany podpis elektroniczny -- ale tylko i wyłącznie kwalifikowany! -- jest równoważny podpisowi odręcznemu.

Osobną sprawą jest skutek, jaki ustawa wiąże z zachowaniem formy pisemnej. Ogólną zasadą jest, iż zachowanie formy pisemnej jest konieczne tylko wtedy, gdy taki obowiązek nakłada konkretny przepis prawa (por. art. 511 kc, art. 606 kc, art. 720 par. 2 kc, art. 860 par. 2 kc).
Niezachowanie formy pisemnej w powyższych przypadkach nie skutkuje jednak nieważnością umowy. Pominięcie formy pisemnej będzie skutkowało nieważnością umowy -- zgodnie z art. 73 par. 1 kc -- tylko wówczas, kiedy przepis szczególny przewiduje rygor nieważności (ad solemnitatem -- jako  przykład można wskazać art. 522 kc, 647(1) par. 4 kc, art. 709(2) kc, art. 876 par. 2 kc, ale i przepisy prawa autorskiego dotyczące przeniesienia autorskich praw majątkowych bądź udzielenia licencji wyłącznej na korzystanie z utworów).

W pozostałych przypadkach zachowanie formy pisemnej ma skutek wyłącznie dowodowy (ad probationem - por. art. 76 kc).

Strony mogą także, w zawartej umowie, nałożyć na siebie obowiązek zachowania określonej formy czynności prawnej (art. 76 kc). Warto jednak zwrócić uwagę, iż zastrzeżenie formy pisemnej znów ma wyłącznie skutek ad probationem -- chyba że strony wprost w umowie napiszą, że "zmiana umowy może nastąpić w formie pisemnej pod rygorem nieważności".

Wniosek jaki Wielce Czcigodni Czytelnicy powinni do tego miejsca zapamiętać brzmi: nieprawdą jest, iżby każda umowa musiała być zawarta na piśmie. Umowa ustna, zawarta telefonicznie, poprzez listel czy wyklikana na stronie internetowej jest ważna, chyba że przepis szczególny zobowiązuje strony do zawarcia takiej umowy w innej formie (pisemnej, aktu notarialnego, etc.)

No dobrze, ale jak się to ma do tytułowej kwestii: czyli czy pismo wysłane faksem (albo kserokopia pisma) jest pismem w rozumieniu kodeksu cywilnego?

Odpowiedź na takie pytanie jest bardzo prosta ;-) Skoro do zachowania formy pisemnej wymagane jest złożenie własnoręcznego podpisu, zaś do zawarcia umowy w formie pisemnej -- wymiana dokumentów własnoręcznie podpisanych przez strony -- łatwo ocenić, że kopia własnoręcznego podpisu nie jest własnoręcznym podpisem.

Stanowisko to wynika z orzecznictwa sądów. I tak Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z dnia 29 grudnia 2006 r. (sygn. akt I ACa 1589/06) wyraził pogląd, iż "Podpis na dokumencie przesłanym faksem nie spełnia wymogu podpisu własnoręcznego ponieważ dokument taki jest tylko kopią. Nie jest zatem prawidłową formą pisemną czynności prawnej wymiana dokumentów za pomocą faksu".

Nie oznacza to, że sądy nie dopuszczają przesyłania oświadczeń woli faksem. Skoro nie ma generalnego obowiązku zawierania umów na piśmie, nie mogłoby być tak, aby wymiar sprawiedliwości lekceważył inne formy zaciągania zobowiązań.
I tak Sąd Najwyższy w wyroku z 23 listopada 2007 r. (sygn. akt IV CSK 228/07) stwierdził, że "Przesłanie treści oświadczenia woli faksem spełnia jedynie warunki uprawdopodobnienia za pomocą pisma". Orzeczenie to wiązało się bezpośrednio z pojęciem dokumentu prywatnego (art. 245 kpc), jednak SN ze względu na korelację norm i stan faktyczny, zajął się problematyką wysyłania pism faksem w ogólności.

Nieco odmienne stanowisko zajął SN w odniesieniu do umów, w których strony zastrzegły wprawdzie konieczność zmian w formie pisemnej, ale nie zaznaczyły, iżby niezachowanie takiej formy skutkowało nieważnością czynności prawnej. W wyroku z 6 listopada 2002 r. (sygn. akt I CKN 1158/00) przyjął, iż "Złożenie przez strony przy pomocy faksu oświadczenia woli o zmianie zawartej na piśmie umowy spełnia wymogi art. 77 k.c., jeśli dotyczyło umowy, dla ważności której ustawa nie wymaga formy pisemnej." Oznacza to, że strony takiej umowy mogą skutecznie dokonać zmiany umowy wymieniając się faksami.
(Warto jednak zwrócić uwagę na art. 74 par. 3 kc, odnoszący się do przedsiębiorców.)

Warto też w tym miejscu zwrócić uwagę na wyrok SN, w którym wyrażono pozornie tylko kontrowersyjny pogląd, iż "Doręczenie pracownikowi za pomocą faksu pisma pracodawcy wypowiadającego umowę o pracę jest skuteczne i powoduje rozpoczęcie biegu terminu przewidzianego w art. 264 § 1 kp, ale stanowi naruszenie art. 30 § 3 kp" (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 2 października 2002 r., III PZP 17/02).
Podkreślam, iż pogląd ten jest tylko pozornie kontrowersyjny, a to dlatego, iż zgodnie z przytaczanym tu art. 30 par. 3 kp oświadczenie stron stosunku pracy o wypowiedzeniu bądź rozwiązaniu umowy "powinno nastąpić na piśmie", jednak ustawa nie formułuje rygoru nieważności takiego oświadczenia.

Reasumując, na pytanie czy pismo przesłane faksem ma formę pisemną można odpowiedzieć jednoznacznie: podpis złożony na jakimś dokumencie, który następnie jest przesłany faksem, nie powoduje, iżby złożone oświadczenie strony miało formę pisemną.
Może się jednak okazać -- dużo zależy od stanu faktycznego i możliwości przypisania sytuacji odpowiednich przepisów -- że faks będzie całkowicie wystarczającym sposobem złożenia oświadczenia woli.

Komentarze (18)
Rozkaz: cieszyć się List otwarty w obronie wolności...
1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 |

bezczelna reklama:

Firma Prawnicza Lege Artis
www.LegeArtis.org

O mnie
Olgierd Rudak
Jesteś na stronie czasopisma internetowego "Lege Artis", które ukazywało się od 17 listopada 2006 r. do 16 maja 2014 r.
Najnowsze komentarze
2017-07-07 00:42
btbt:
"Słynne masło roślinne"
za komuny było masło prawdziwe solone w duzych belach na wage wiec nie pisz głupot
2017-07-04 16:50
Judith:
Uważajcie na oszustów sprzedających samochody z UK
Czy ktoś tutaj potrzebuje pożyczki na spłatę długów lub długów, jeśli tak, to wystarczy, aby[...]
2017-05-19 17:26
herk:
88 i 14, liczby przeklęte
kolego, masz powaznie nasrane w bani :) jesli chcesz nam to wmawiac to wypierdalaj do egiptu[...]
2017-05-04 14:33
MĄDRY Z MIASTA:
Dlaczego Citibank zachowuje się jak zwykły phisher?
GŁUPI JASIO(A) ZE WSI, naprawdę jest mi bardzo przykro, że tak po chamsku ludzie traktują twoją[...]
2017-04-08 17:34
MRS VALICIA RENE:
Uważajcie na oszustów sprzedających samochody z UK
Cześć... Jesteś my organizacjĘ ... chrześ cijań sskĘ ... utworzonĘ ..., aby pomóc ludziom w[...]