10 lat Konstytucji RP
 Oceń wpis
   
Orzeł BiałyDokładnie dziś mija 10 lat od uchwalenia Konstytucji Rzeczypospolitej. Wprawdzie osobiście uważam, że sensowniejszą datą do zauważenia byłoby dziesięciolecie wejścia w życie ustawy zasadniczej (opublikowana w Dz.U. nr 78, poz. 483 z 16 lipca 1997 r. weszła w życie 3 miesiące później), ale skoro jest trynd świętowania daty uchwalenia - niech tak będzie.

Powiem tak: nasza Konstytucja mi się nie podoba i nie podobała mi się od samego początku. Pewnie wtedy nie podobała mi się nawet bardziej niż dziś - składam to na karb przyzwyczajenia (w końcu wszystkim nam podobają się melodie, które już raz słyszeliśmy), ale nadal dostrzegam w niej więcej wad niż zalet. Nie podobała mi się na tyle, że w referendum z 25 maja 1997 r. głosowałem przeciwko; pewnie nadal zagłosowałbym przeciwko - ale jak sądzę z przyczyn zupełnie odmiennych od tych, które skłoniły 47,30 proc. biorących udział w głosowaniu do odrzucenia projektu.

Abyście nie postrzegali mnie wyłącznie jako malkontenta zacznę jednak od pochwał. Bo są też w niej rzeczy fajne.

Po pierwsze wreszcie przyznano, że ustawa zasadnicza to prawo żywe i może być stosowana wprost, z każdą sprawą nie trzeba czekać na ustawę, która "wypełni" jej "ramowe postanowienia" treścią (art. 8 ust. 2). To co wcześniej wydawało się być li tylko kapitalistycznym miazmatem burżuazyjnej sprawiedliwości zawitało do nas, aczkolwiek nadal w orzecznictwie i literaturze trwa spór o zakres jej bezpośredniego stosowania (por. wyrok SN z 9 lipca 2003 r., IV CKN 320/01).
Na dziś największe problemy budzi sprawa oceny konstytucyjności przepisów przez sądy powszechne orzekające w konkretnej sprawie, a ściśle: czy sąd może na potrzeby sprawy będącej przedmiotem jego rozpoznania uznać jakiś przepis za niezgodny z konstytucją i na tej podstawie odmówić jego zastosowania, skoro powszechna kontrola konstytucyjności aktów prawnych spoczywa w rękach Trybunału Konstytucyjnego?

Osobiście - jako niepoprawny zwolennik systemu amerykańskiego oraz elastyczności jaką daje system common law - uważam, że każdy sąd, każdy organ administracyjny powinien mieć obowiązek wzięcia pod uwagę argumentów strony, która powołując się na art. 8 ust. 2 domaga się rozstrzygnięcia wbrew lub ponad przepisom ustawy. Niestety, jestem w mniejszości...

Po drugie skarga konstytucyjna. Każdy kto uważa, że jego prawa zostały naruszone wyrokiem bądź działaniem władzy może - w sposób określony przepisami - zaskarżyć te przepisy do Trybunału Konstytucyjnego. Można było ją rozpisać w nieco wyraźniejszy sposób, jeszcze troszkę odformalizować oraz jednoznacznie uciąć dywagacje kiedy i od czego można wnieść skargę (sporo wyjaśniło dopiero orzecznictwo TK), ale na szczęście: jest.

Po trzecie ostateczność orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego. Wcześniej każdy wyrok TK wchodził, o ile posłowie nie odrzucili go 2/3 głosów. Mogło to prowadzić do paradoksalnej sytuacji, w której prawo niezgodne z Konstytucją - a więc, nie bójmy się tego powiedzieć, prawo niesprawiedliwe - obowiązywało, ponieważ było to na rękę rządzącym. (Proszę koniecznie sprawdzić art. 239 ust. 2 konstytucji!)
Dziś moje wątpliwości budzi tylko art. 190 ust. 3 Konstytucji, zgodnie z którym w wyroku można wskazać inny (nie dłuższy niż 18 miesięcy) termin utraty mocy ustawy oraz wieczny spór czy orzeczenia działają wstecz czy jednak wyłącznie "na przyszłość".

Po czwarte Konstytucja odchodzi od archaicznego podejścia do praw i obowiązków człowieka. Stalinowsko-bierutowski wytwór chorej wyobraźni z 1952 r. straszył nas bursami oraz świetlicami (proszę pamiętać, że Rozdział VII obowiązywał aż do 1997 r.), ale co ważniejsze - podkreślali to ówcześni luminarze nauk ustrojowych - prawa te były wyłącznie fasadą.
Nie ma wątpliwości, że jest postęp jeśli chodzi o prawa polityczne i obywatelskie (w PRL, a jakże, obowiązywała wolność sumienia i wyznania, wolność zrzeszania się, zaś państwo umacniało i rozszerzało te prawa - na papierze), ale i w kwestiach praw socjalnych, mimo dużego wodolejstwa i pustosłowia, nie jest najgorzej (tutaj też mam dużo zarzutów, o nich jednak więcej poniżej).

Po piąte wzmocnienie władzy premiera. Osobiście wolałbym system prezydencki (skoro nie może być w Polsce monarchii, zbudujmy sobie chociaż Biały Dom), z kontrolowanym przez Senat prezydentem jako szefem rządu, z ministrami będącymi wyłącznie pomagierami szefa, ale na bezrybiu i rak rybą jest. (Szczyt marzeń? - 99-osobowa Izba Poselska, 17-osobowy Senat oraz przywrócenie naszemu parlamentowi tradycyjnej nazwy: Sejm - ale o tym może napiszę innym razem.)
Mimo publicystycznych rozważań nadal daleko naszemu ustrojowi do systemu kanclerskiego. Już przykład Jerzego Buzka wskazuje, że mimo sporych możliwości premier może stać się zakładnikiem większości (lub mniejszości) w Sejmie, ale obecny stan należy uznać za lepszy niż wcześniejsze sejmactwo.

Po szóste sprecyzowany i zamknięty katalog źródeł prawa (art. 87 i następne). Odtąd w zasadzie wiadomo, że władza może wejść nam z butami w życie wyłącznie przy pomocy ustawy, ratyfikowanej umowy międzynarodowej lub rozporządzenia (które też nie może zostać wyciągnięte z kapelusza).
To duży postęp, ponieważ wcześniej było w zasadzie jak kto chciał: jak się minister namyślił to wydawał sobie zarządzenie albo inne uchwały a ludzie musieli się zastanawiać czym to ugryźć. Było z tym sporo zamieszania (proszę zerknąć do art. 241 ust. 6) ale jakoś się udało. Owszem, nadal mamy w obiegu trochę samoistnych bądź opartych na blankietowej delegacji ustawowej rozporządzeń, zdarza się też, że sądy nie odmawiają takim aktom prawnym mocy, ale najgorsze minęło.

Tu może dodam, że plusem jest także wzbudzający 10 lat temu gorące spory art. 90 Konstytucji, zgodnie z którym Rzeczpospolita Polska może na podstawie umowy międzynarodowej przekazać organizacji międzynarodowej lub organowi międzynarodowemu kompetencje organów władzy państwowej w niektórych sprawach. Rzecz w tym - czego nie widzieli histeryzujący obrońcy Ojczyzny - że każda umowa międzynarodowa ma jakiś tam wpływ na naszą suwerenność  (nawet ta dotycząca stref połowów dorsza na wodach Bałtyku), jednak zastosowanie tego przepisy jest trudniejsze niż np. zmiana konstytucji i przyłączenie Polski do Białorusi.
Kto nie wierzy niech sobie zestawi art. 90 ust. 2 z art. 235 par. 4.

Tyle o plusach.
Mimo wielu plusów istotne jest, żeby plusy nie przysłoniły nam niewątpliwych minusów. Minus pierwszy to przegadanie: nasza konstytucja ma 243 artykuły co czyni ją niewątpliwie jedną z dłuższych i trudniejszych do przeczytania ustaw zasadniczych! Minus drugi to przeregulowanie wielu spraw: w konstytucji jest i Rzecznik Praw Dziecka, i Rada Polityki Pieniężnej, i bezpłatna edukacja, i mnóstwo innych rzeczy, które powinny pozostawać wyłącznie w sferze władzy politycznej, bez jednak podnoszenia do rangi konstytucyjnego dogmatu.
Rzecz w tym, że dopisując te wszystkie cuda do ustawy zasadniczej niejako zamrożono ówczesny stan myśli politycznej: podejście do praw socjalnych rodem z połowy ostatniej dekady ubiegłego stulecia, korporacje zawodowe, Krajową Radę Radiofonii i Telewizji oraz parę innych kwiatków.

Przez to zamrożenie niemożliwe może okazać się prawdziwe odejście od koncepcji państwa totalnego, które wie wszystko, myśli za każdego i ma zdanie na każdy temat, wyręczając w tym pojedyncze jednostki. Mityczna Piąta Rzeczpospolita - a co będę się oszczędzał - rysująca się w mojej wyobraźni, czyli kraj ludzi wolnych, równych i odpowiedzialnych, niewielkiej kleptokracji (o przepraszam, biurokracji), szanująca indywidualizm w każdym ujęciu (gospodarczym ale także nieingerująca w naszą prywatność), może okazać się łabędzim śpiewem, bo na przeszkodzie staną nie tylko zastępy rycerzy przeszłości, ale i właśnie zakonserwowany porządek społeczno-polityczny.
No chyba że uda mi się jeszcze troszkę skutecznie poindoktrynować Moich Wielce Czcigodnych Czytelników.
Komentarze (16)
Zmiany w blogu (darmowe filmy... Rozpowszechnianie wizerunku...

Komentarze

2007-04-02 16:35:28 | 83.29.238.* | Kazimierz JS
Re: 10 lat Konstytucji RP [0]
Szanowny autorze art o konstytucji.
Z wielką przykrością obserwuję fakt, że nie zauważył Pan jednego kardynalnego
świństwa, zawartego w tej haniebnej konstytucji. Świństwo to dotyka - jego wykonanie
- ustawodawców, którzy naiwnie rozporządzili niewątpliwym dobrem narodowym, czyli
pieniądzem, oddając monopol kreacji pieniądza sitwie bankowej, która dla niepoznaki
nazywa się NBP, także ponadnarodowej. Mało tego - zapisali ten fakt w konstytucji w
Art 227 tego knota.

Może by Pan nieco rozwinął ten fakt, skoro jest Pan taki do przodu w tych sprawach.

Gdyby miał Pan trudności, to zapraszam do bloga; http://husarz33.bblog.pl/ skomentuj
2007-04-02 17:01:22 | 193.0.242.* | Tuśka
Re: 10 lat Konstytucji RP [3]
Gratulacje dla autora, że chociaż On pamieta ;-) Bo to niespotykane u nas w kraju...
Niestety ;-( skomentuj
2007-04-03 09:58:34 | *.*.*.* | olgierd
=> Kazimierz JS: a któż miałby otrzymać ten monopol jeśli nie owa sitwa bankowa?
Szczerze mówiąc jeśli chodzi o bicie monety to wolę sitwę bankową od jakiejkolwiek
sitwy rządowej.

=> Tuśka: mimo upływu lat zaznaczającego się głębokimi bruzdami na mym ryju obolałym
jeszcze pamiętam wiele rzeczy ;-)

Aha, chciałem dodać - żeby nie było, że popieram - że knotem wyjątkowym jest
ustawienie na sztywno ordynacji proporcjonalnej w wyborach do Sejmu. Chociaż jakby
się tak przyjrzeć dokładnie to nie jestem pewien czy nasze prawo wyborcze jest zgodne
z ustawą zasadniczą. skomentuj
2007-04-18 18:54:39 | 83.11.239.* | amoreczek
mi trzeba 35 artykół a tu takiego nie ma ble ble !!!! skomentuj
2007-04-18 18:54:41 | 83.11.239.* | amoreczek
mi trzeba 35 artykół a tu takiego nie ma ble ble !!!! skomentuj
2007-08-07 18:48:41 | 193.34.112.* | VOLT
Re: 10 lat Konstytucji RP [1]
olgierdzie rudek zarozumialcu poznaj Dekalog i przestrzegaj G O. Niebędziesz pluł na
maluczkich. skomentuj
2007-08-08 15:24:14 | *.*.*.* | olgierd
To nie do mnie. Nie znam nikogo kto nazywałby się "olgierd rudek". Nie wiem czy on
pluje na maluczkich czy też nie. skomentuj
2008-05-08 21:53:31 | 83.23.44.* | Martaq
Re: 10 lat Konstytucji RP [5]
potrzebuje wady i zalety polskiej konstytucji.... taki referacik.... gdzie moge
znalzc cos na ten temat? jakies materialy? skomentuj
2008-05-09 11:35:20 | *.*.*.* | olgierd
No materiały to wszędzie, pewnie najprościej byłoby to przemyśleć, a jeśli się nie
chce to Google i 'wady konstytucji' oraz 'zalety konstytucji'. skomentuj
2010-03-30 13:40:56 | 109.95.95.* | w.s.
potrzebne mi są plusy systemu prezydenckiego, które wynikłyby z wprowadzenia go w
Polsce...
niby coś w internecie jest ale na tych forach to raczej się kłócą zamiast trzymać się
tematu :) skomentuj
2010-03-30 14:15:44 | *.*.*.* | olgierd
- brak rozmycia odpowiedzialności za prowadzoną politykę (przy jednoosobowej
egzekutywie),
- brak odpowiedzialności politycznej prezydenta (w USA w ogóle, we Francji zderzakiem
jest rząd),
- związanie egzekutywy z opiniami wyborców (system prezydencki=wybory powszechne),

to takie truizmy, które mi na szybko do głowy przyszły. skomentuj
2010-03-30 15:22:35 | 109.95.95.* | w.s.
dziękuję bardzo :) skomentuj
2010-03-30 15:58:55 | *.*.*.* | olgierd
Proszę, drobnostka ;-) skomentuj
2010-12-11 18:56:24 | 178.183.240.* | Moniczka9092
Re: 10 lat Konstytucji RP [1]
Przy wymienianiu plusów możnaby jeszcze dodać decentralizację władzy i konstruktywne
wotum nieufności :) , no na upartego również apolityczność niektórych stanowisk skomentuj
2010-12-11 18:58:09 | 178.183.240.* | Moniczka9092
I rozbudować minusy , bo zostały potraktowane trochę po macoszemu skomentuj
2013-10-20 22:10:09 | *.*.*.* | rtvagd.net
Re: 10 lat Konstytucji RP [0]
podoba mi sie blog skomentuj

bezczelna reklama:

Firma Prawnicza Lege Artis
www.LegeArtis.org

O mnie
Olgierd Rudak
Jesteś na stronie czasopisma internetowego "Lege Artis", które ukazywało się od 17 listopada 2006 r. do 16 maja 2014 r.
Najnowsze komentarze
2017-10-13 06:09
Gina Acampora:
O ochronie wizerunku złodziei
Nazywam się Gina Acampora i rozmawiam dzisiaj jako najszczęśliwszy człowiek na całym dzikim[...]
2017-10-10 01:40
jance:
Uważajcie na oszustów sprzedających samochody z UK
Witam wszystkich, Nazywam się Ketesha Frank, jestem z Alabama, Stanów Zjednoczonych, jestem tu,[...]
2017-10-05 19:48
ArturZpl:
Rekordowe odszkodowanie za spam
Teraz to też my będziemy mogli starać się o odszkodowanie. Szukając informacji na ten temat -[...]
2017-10-02 10:03
CARO CATO:
Uważajcie na oszustów sprzedających samochody z UK
¿Necesita dinero para iniciar un negocio propio ...? ¿Necesita dinero también pagar[...]
2017-09-04 13:15
Walls:
Uważajcie na oszustów sprzedających samochody z UK
Dobry dzień,   Jesteśmy prawowitym, renomowanym rządowym pożyczkodawcą. Jesteśmy firma[...]